شاید فکر کنید زیباترین باغ های شیراز فقط ارم و جهان نما هستند، اما درست کنار آرامگاه سعدی، باغی قرار دارد که قدمتش به روزگار ساسانیان میرسد. روایتها میگویند شکوه باغ دلگشا شیراز حتی تیمور گورکانی را چنان تحتتاثیر قرار داد که دستور ساخت باغی همنام آن در سمرقند را صادر کرد. باغ دلگشا شیراز با بیش از سه هزار درخت نارنج کهنسال، یکی از اصیلترین نمونههای باغ ایرانی است. قدم زدن در این باغ، جایی که ردپای تاریخ از روزگار ساسانی تا قاجار در آن دیده میشود، پیوند عمیق ایرانیان با طبیعت و شعر را یادآوری میکند.
اگر با بلیط پرواز شیراز به این شهر رسیدید و میخواهید از همان نخستین لحظات، با حالوهوای آن آشنا شوید، باغ دلگشا یکی از بهترین انتخابهاست. این باغ تاریخی با عطر مسحورکننده بهارنارنج، فضای آرام و چشماندازی دلفریب در جوار سعدیه، فرصتی فراهم میکند تا سفر خود را با تجربهای بهیادماندنی آغاز کنید. برای آشنایی کامل با این باغ تاریخی در ادامه با مجله گردشگری فلای تودی همراه باشید.
باغ دلگشا کجاست؟
باغ دلگشا در شمالشرقی شهر شیراز، در دامنهای کوهستانی و در جنوب تنگ آبخان قرار دارد. این باغ در کنار قناتی قدیمی به نام «ماریز سعدی» شکل گرفته و در محدودهای واقع شده که در گذشته با نام قلعه کهندژ شناخته میشد. نزدیکی این باغ به آرامگاه سعدی باعث شده است که همواره در مسیر اصلی گردشگران و علاقهمندان به تاریخ و ادبیات فارسی قرار داشته باشد.
آدرس باغ دلگشا: شیراز، بلوار هفتتنان، خیابان دلگشا، کنار آرامگاه سعدی
لوکیشن باغ دلگشا شیراز روی نقشه گوگل
مسیر دسترسی به باغ دلگشا شیراز
بسیاری از مسافران، چه با خودرو، پرواز یا بلیط قطار شیراز به این شهر سفر کنند، در برنامهریزی بازدیدهای روز اول، محدوده سعدیه و باغ دلگشا را انتخاب میکنند؛ چون دسترسی به باغ دلگشا در شیراز از بیشتر نقاط شهر آسان است و میتوان با مترو، اتوبوس یا خودرو شخصی به آن رسید.
- دسترسی با مترو: نزدیکترین ایستگاه مترو شیراز به باغ دلگشا ایستگاه ولیعصر است. از آنجا میتوانید با تاکسی یا اتوبوس خود را به محدوده سعدیه و باغ دلگشا برسانید.
- دسترسی با اتوبوس: خطوط اتوبوس شهری که به سمت سعدیه حرکت میکنند، نزدیکترین گزینه حملونقل عمومی هستند. ایستگاههای اطراف آرامگاه سعدی فاصله کمی تا ورودی باغ دارند.
- دسترسی با خودروی شخصی یا تاکسی اینترنتی: با خودروی شخصی میتوانید از طریق بلوار هفتتنان وارد خیابان دلگشا شوید. در اطراف مجموعه فضای پارک محدود وجود دارد، اما در روزهای تعطیل ممکن است با شلوغی مواجه شوید.
تاریخچه باغ دلگشا شیراز
باغ دلگشا یکی از کهنترین باغهای تاریخی شیراز است و پیشینه آن به دوران پیش از اسلام، بهویژه عصر ساسانیان، میرسد. این باغ در نزدیکی محدودهای باستانی به نام کهندژ قرار دارد؛ منطقهای که ریشههای آن به دورههای هخامنشی و ساسانی بازمیگردد. همین موقعیت تاریخی نشان میدهد باغ دلگشا از ابتدا بخشی از یک مجموعه مهم حکومتی بوده است.
در دوره صفوی، باغ دلگشا به یکی از باغهای شاخص شیراز تبدیل شد. این باغ در آن زمان شهرت زیادی داشت و به عنوان یکی از نمادهای زیبایی شهر شناخته میشد. در سفرنامهها، نقاشیها و نوشتههای برجایمانده از جهانگردان اروپایی این دوره، بارها به زیبایی، نظم و سرسبزی این باغ اشاره شده است. این گزارشها نشان میدهد که باغ دلگشا در عصر صفوی فقط یک فضای تفریحی نبوده، بلکه جایگاهی مهم در هویت شهری و تصویر فرهنگی شیراز داشته است.
شهرت باغ دلگشا در دوران تیمور گورکانی به اوج خود رسید. بر پایه روایتهای تاریخی، تیمور پس از بازدید از این باغ و تاثیرپذیری عمیق از آن، دستور ساخت باغی همنام را در سمرقند صادر کرد. هرچند از آن باغ امروز نشانی باقی نمانده است، اما همین روایت جایگاه ممتاز باغ دلگشا را در تاریخ باغسازی ایرانی و نفوذ الگوی آن فراتر از مرزهای ایران نشان میدهد.
پس از دوره تیموری، باغ دلگشا در عصر افشاریه هنوز آباد بود. اما در فاصله میان حکومت نادرشاه افشار تا آغاز دوره زندیه، بهدلیل بیتوجهی و ناآرامیهای سیاسی، بخشهایی از باغ آسیب دید و رو به ویرانی رفت. نقطه عطف احیای باغ در زمان کریمخان زند رقم خورد. در این دوره مرمت گستردهای انجام شد، مسیرهای باغ سامان یافت و درختان جدید، بهویژه نارنج، کاشته شد. با این اقدامات، باغ دوباره به شکوه گذشته نزدیک شد و به یکی از فضاهای مهم فرهنگی و اجتماعی شیراز تبدیل گردید.
در دوره قاجار، باغ دلگشا چند بار مرمت و بازسازی شد. حاج ابراهیم اعتمادالدوله شیرازی از نخستین چهرههایی بود که در احیای باغ نقش داشت. با این حال، باغ پس از مدتی دوباره رو به افول رفت. در اوایل قرن چهاردهم خورشیدی، نواب رضاقلی میرزا باغ را خرید و مرمت آن را آغاز کرد.
حدود سه دهه بعد، مالکیت باغ به میرزا علیاکبر قوامالملک رسید. در زمان او، بخشهایی از عمارت کلاهفرنگی، از جمله ایوانها و ستونها، توسعه یافت و امکانات تازهای به مجموعه افزوده شد. این باغ تا سالها در اختیار خاندان قوام باقی ماند و سرانجام به مالکیت عمومی درآمد.
در هفتم مهر ۱۳۸۱، باغ دلگشا با شماره ۹۱۲ در فهرست آثار ملی ایران ثبت شد و تحت مدیریت شهرداری شیراز قرار گرفت. این ثبت ملی زمینه حفاظت اصولی و استفاده فرهنگی و گردشگری از باغ را فراهم کرد. امروزه باغ دلگشا، با بیش از سه هزار درخت نارنج کهنسال و عمارت سهطبقه کلاه فرنگی در مرکز خود، نمونهای زنده از پیوند تاریخ و طبیعت است.
معماری باغ دلگشا شیراز
باغ دلگشا یکی از نمونههای اصیل باغ ایرانی است که در سفر به شیراز میتوانید از تماشای آن لذت ببرید. جایی که نظم هندسی، آب و طبیعت در کنار هم معنا پیدا میکنند. ساختار باغ مستطیلی است و دیوارهای بلند آن را در بر گرفتهاند. طرحی که در بسیاری از باغهای تاریخی ایران دیده میشود. محور اصلی باغ از ورودی شروع میشود. جوی آب در امتداد مسیر جریان دارد و بازدیدکننده را مستقیم به عمارت مرکزی میرساند. این مسیر مستقیم، الگوی کلاسیک چهار باغ ایرانی را یادآوری میکند.
در دو سوی راه، ردیفهای منظم درختان نارنج کهنسال سایه انداختهاند. صدای آب، فوارهها و بوی بهارنارنج، فضای باغ را خنک و دلنشین میکند. این طراحی نشان میدهد معماران ایرانی چطور زیبایی و کارکرد را همزمان در نظر میگرفتند. در مرکز باغ، عمارت سهطبقه کلاه فرنگی قرار دارد؛ بنایی شاخص که بهعنوان قدیمیترین نمونه ثبتشده از این سبک معماری در ایران شناخته میشود. طراحی آن ترکیبی از سنت ایرانی و تاثیر معماری اروپایی است. همین ترکیب جلوهای متفاوت به باغ دلگشا داده است.
روبهروی عمارت، حوض سنگی بزرگی دیده میشود. حوضی که هم چشمنواز است و هم هوای اطراف را خنک میکند. تصویر عمارت در آب منعکس میشود و یکی از زیباترین قابهای باغ را میسازد.
داخل عمارت بر پایه تقارن طراحی شده است. تالاری بزرگ در مرکز قرار دارد و در میانه آن حوضچهای برای تلطیف هوا ساختهاند. چهار شاهنشین در اطراف تالار قرار گرفتهاند. ایوان طبقه میانی با دو ستون چوبی بلند، چشماندازی باز به باغ دارد. تزئینات داخلی عمارت نمونهای ارزشمند از هنر دوره زندیه و قاجار است. سقفهای چوبی، گچبریهای ظریف، آینهکاری و نقاشیهای رنگروغن فضای بنا را زنده کردهاند. پنجرههای بیضی با شیشههای رنگی نور را به داخل هدایت میکنند و تزئینات را درخشانتر نشان میدهند.
بر دیوارهای عمارت، اشعاری از شوریده شیرازی با خط نستعلیق نقش بسته است. این حضور ادبی، فضای معماری بنا را از یک ساختمان صرف فراتر میبرد و آن را به بخشی از هویت فرهنگی شیراز پیوند میدهد. باغ دلگشا را همین ترکیب حسابشده از محور مستقیم، جویهای آب، حوضهای مرکزی، عمارت کلاهفرنگی و پوشش گیاهی منظم به نمونهای کامل از زیباییشناسی باغ ایرانی تبدیل کرده است؛ فضایی که در آن معماری، طبیعت و فرهنگ در تعادلی هماهنگ کنار هم قرار گرفتهاند.
بخش های مختلف باغ دلگشا شیراز
باغ دلگشا مجموعهای هماهنگ از معماری، طبیعت، موزه و فضاهای فرهنگی است که در کنار یکدیگر، تصویری کامل و اصیل از باغ ایرانی را ارائه میدهند.
مسیر ورودی و محور اصلی باغ
بازدید از باغ از مسیر مستقیم ورودی آغاز میشود. جوی آبی که در امتداد این محور جریان دارد، بازدیدکننده را به سمت عمارت مرکزی هدایت میکند. در دو سوی مسیر، ردیفهای منظم درختان نارنج، نخل و سرو دیده میشود.
عمارت کلاهفرنگی
عمارت کلاهفرنگی مهمترین عنصر معماری باغ دلگشا و هسته مرکزی مجموعه است. این ساختمان سهطبقه دقیقا در مرکز باغ ساخته شده و از هر سو با فضای سبز احاطه میشود.
موزه باغ دلگشا
طبقه اول عمارت به موزه باغ دلگشا اختصاص دارد. در این موزه مجموعهای از سکهها، اسکناسهای تاریخی، اشیای قدیمی و آثار مرتبط با دورههای مختلف تاریخی نگهداری میشود. این بخش علاوه بر ارزش تاریخی، تصویری از تحولات فرهنگی و اقتصادی ایران در دورههای گذشته ارائه میدهد.
موزه رادیو
طبقه دوم عمارت میزبان موزه رادیو است. در این بخش مجموعهای از رادیوهای قدیمی، گرامافونها و تجهیزات رسانهای تاریخی نگهداری میشود. این موزه جنبهای نوستالژیک دارد و تاریخ رسانه و ارتباطات در ایران را به نمایش میگذارد.
فضای سبز و باغچه ها
باغ دلگشا با بیش از سه هزار درخت نارنج کهنسال شناخته میشود. در کنار نارنجها، درختان نخل، سرو، کاج، میوه و گلهای فصلی نیز در فضای باغ دیده میشود. نیمکتهایی در زیر درختان قرار دارد که امکان استراحت و لذت بردن از فضای باغ را فراهم میکند. در گذشته، بخش شمالی باغ شامل باغچهای معروف به «باغ طاووس» بود که به دلیل تنوع درختان شهرت داشت. این بخش امروزه به دلیل احداث خیابان از محدوده اصلی باغ جدا شده است، اما در منابع تاریخی همچنان به عنوان بخشی از ساختار باغ شناخته میشود.
حوض ها و نظام آبرسانی
یکی از عناصر مهم باغ دلگشا، شبکه حوضها و جویهای آب است. آب باغ از قنات ماریز سعدی تامین میشود و در مسیرهای مشخص جریان دارد. حوض بزرگ مقابل عمارت، نقطه کانونی این سیستم است. علاوه بر آن، حوضچههای کوچکتری در بخشهای مختلف باغ برای ذخیره و توزیع آب ساخته شده است. رنگ فیروزهای حوضها، هماهنگی زیبایی با فضای سبز باغ ایجاد میکند و یکی از ویژگیهای بصری شاخص مجموعه به شمار میرود.
بهترین زمان سفر و بازدید از باغ دلگشا شیراز
بهار بهترین فصل بازدید از باغ دلگشا است. در این فصل، درختهای نارنج شکوفه میدهند و عطر بهارنارنج نهتنها فضای باغ، بلکه کوچههای اطراف را نیز در بر میگیرد. هوای مطبوع، سرسبزی محوطه و سایه درختان، این باغ را به یکی از دلنشینترین مقصدهای شیراز در بهار تبدیل میکند.
تابستان باغ به دلیل پوشش درختان و جریان آب تا حدی خنکتر است، اما در ساعات میانی روز گرم میشود. اگر با بلیط اتوبوس شیراز و سفر زمینی به شهر میرسید، پیشنهاد میکنیم زمان بازدید را طوری تنظیم کنید که بخش اصلی قدمزدن در باغ را در ساعات خنکتر روز انجام دهید؛ صبح یا عصر، هم هوای مطبوعتری دارد و هم فضای سعدیه دلنشینتر است.
پاییز نیز انتخاب مناسبی است. رنگهای گرم برگها، هوای خنکتر و خلوتی نسبی، فرصت بهتری برای قدمزدن و بازدید از عمارت و موزهها فراهم میکند. در زمستان نیز باغ قابل بازدید است و معمولا خلوتتر است؛ هرچند هوا سردتر میشود.
بهترین زمان بازدید از باغ دلگشا
اگر میخواهید باغ را در زیباترین حالت خود ببینید، اردیبهشتماه (بهویژه نیمه اول اردیبهشت) بهترین زمان بازدید از باغ دلگشا است.
- صبح زود (۸ تا ۱۱) برای هوای خنکتر و نور ملایم
- عصر (۴ تا ۷) برای حالوهوای آرامتر و نور مناسب عکاس
- اگر امکان سفر در بهار را ندارید، مهر و آبان دومین گزینه مناسب است.
نحوه تهیه بلیط باغ دلگشا شیراز و اطلاعات ضروری
بلیط ورودی باغ دلگشا بهصورت حضوری و از گیشه ورودی تهیه میشود و معمولا نیازی به رزرو آنلاین ندارد. این بلیط شامل ورود به محوطه باغ و بازدید از عمارت و موزههاست. در روزهای پرتردد مانند تعطیلات نوروز و دوره اوج شکوفهدهی درختها، احتمال شلوغی مجموعه بیشتر است.
هزینه ورودی باغ دلگشا در سال 1405:
- گردشگران ایرانی: حدود ۱۶٬۰۰۰ تومانگردشگران خارجی: حدود ۸۰٬۰۰۰ تومان
(این مبلغ ممکن است بر اساس مصوبات جدید تغییر کند؛ بهتر است پیش از مراجعه استعلام بگیرید.)
شماره تماس باغ دلگشا شیراز: در برخی ایام سوگواری، باغ ممکن است تعطیل باشد یا بازدید با ورودی رایگان انجام شود. بهتر است برای اطلاع از ساعات بازدید، تعطیلیهای احتمالی در ایام سوگواری یا شرایط ویژه با شماره ۰۷۱-۳۷۳۰۹۸۹۹ تماس بگیرید.
جاذبه های دیدنی اطراف باغ دلگشا شیراز
باغ دلگشا در محدوده سعدیه جنوبی و در یکی از غنیترین مناطق گردشگری شیراز قرار دارد. اطراف این باغ مجموعهای از جاذبههای تاریخی شیراز دیده میشود که بسیاری از آنها با چند دقیقه پیادهروی یا یک مسیر کوتاه با خودرو قابل دسترسی هستند.
- آرامگاه سعدی: آرامگاه سعدی یکی از نزدیکترین و مهمترین جاهای دیدنی شیراز است که در اطراف باغ دلگشا قرار دارد و با حدود ۱۴ دقیقه پیادهروی میتوان به آن رسید. مجموعه سعدیه با معماری شاخص، حوض مرکزی و فضای باغ، یکی از نمادهای فرهنگی شیراز به شمار میرود. بیشتر بازدیدکنندگان این دو مکان را در یک برنامه مشترک میبینند.
- پارک کوهستانی بوستان سعدی: در فاصلهای کوتاه از باغ دلگشا پارک کوهستانی بوستان سعدی قرار دارد و فضایی مناسب برای استراحت، پیادهروی و تماشای چشمانداز کوهستانی فراهم میکند. این پارک مکمل خوبی برای بازدید فرهنگی از مجموعه سعدیه است.
- پارک قلعهبندر: در فاصله ۶ دقیقهای باغ دلگشا، پارک قلعهبندر وجود دارد که فضای سبز ساده اما آرامی دارد و برای توقف کوتاه پس از بازدید مناسب است.
- آرامگاه حافظ (حافظیه): حافظیه شیراز در فاصلهای حدود ۷ دقیقه با خودرو از باغ دلگشا قرار دارد؛ آرامگاهی که بهعنوان یکی از برجستهترین نمادهای ادبی شیراز شناخته میشود و همواره جایگاهی ویژه در میان جاذبههای فرهنگی این شهر دارد. بسیاری از گردشگران، بازدید از حافظیه را در کنار سعدیه در برنامه سفر خود قرار میدهند تا تجربهای کامل از میراث ادبی و معنوی شیراز داشته باشند.
- باغ جهان نما: یکی دیگر از باغهای تاریخی شیراز، باغ جهان نما است که با خودرو حدود ۷ دقیقه با باغ دلگشا فاصله دارد. این باغ با درختان کهنسال، فضای منظم و عمارتی در مرکز خود، نمونهای شاخص از الگوی اصیل باغ ایرانی را به نمایش میگذارد.
- دروازه قرآن: دروازه قرآن شیراز در فاصله حدود ۷ دقیقه با خودرو از باغ دلگشا قرار دارد. این دروازه تاریخی که در ورودی شمالی شیراز واقع شده، با چشماندازی رو به کوهستان و فضایی مناسب برای عکاسی، یکی از شناختهشدهترین و نمادینترین نقاط شهر به شمار میرود.
- باغموزه هفت تنان: باغموزه هفت تنان در فاصله حدود ۴ دقیقه با خودرو از باغ دلگشا قرار دارد. این باغ تاریخی با فضای دلنشین و موزهای از سنگهای ارزشمند، یکی از مکانهای جذاب برای علاقهمندان به تاریخ، هنر و میراث فرهنگی شیراز به شمار میرود.
هتل های نزدیک باغ دلگشا شیراز
اگر قصد دارید زمان بیشتری را در محدوده سعدیه بگذرانید، انتخاب محل اقامت نزدیک به این منطقه میتواند رفتوآمد شما را سادهتر کند. در میان گزینههای متنوع هتل های شیراز، برخی هتل ها و اقامتگاه های شیراز به باغ دلگشا، سعدیه و مسیرهای اصلی گردشگری شمالشرقی شهر نزدیکتر هستند. بیشتر این هتلها در فاصله کوتاهی از باغ دلگشا قرار دارند و دسترسی مناسبی به سعدیه، حافظیه و سایر جاذبههای شمال شرقی شیراز فراهم میکنند. از مهمترین هتل های نزدیک باغ دلگشا میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
-
- هتل جهانگردی شیراز
- هتل بزرگ شیراز
- هتل آپارتمان رز ریحان شیراز
- هتل پارک سعدی شیراز
- هتل پرسپولیس شیراز
- هتل رویال شیراز
چرا بازدید از باغ دلگشا شیراز پیشنهاد میشود؟
چند باغ را میشناسید که همزمان تاریخ چند قرن، معماری ایرانی و عطر بهارنارنج را در یک قاب ببینید؟ باغ دلگشا شیراز از آن معدود باغهایی است که همچنان روح باغ ایرانی در آن زنده است. اگر میخواهید در یک برنامه نیمروزه، ترکیبی از طبیعت، معماری و فرهنگ شیراز را ببینید، مسیر باغ دلگشا، سعدیه و حافظیه یکی از بهترین انتخابهاست. این محدوده دسترسی آسانی دارد و میتواند یک روز کامل گردش شهری را شکل دهد.
اگر شما هم تجربه بازدید از باغ دلگشا را داشتهاید، بهترین خاطرهتان از آن چه بوده؟ تجربهتان را با ما و دیگر خوانندگان به اشتراک بگذارید.
سوالات متداول درباره باغ دلگشا شیراز
- آیا باغ دلگشا شیراز ساعت بازدید مشخصی دارد؟
ساعت بازدید باغ دلگشا شیراز در نیمه اول سال تا ساعت ۲۳ و نیمه دوم سال تا ساعت ۲۲ است. - باغ دلگشا در کدام شهر قرار دارد؟
باغ دلگشا در شهر شیراز و کنار آرامگاه سعدی قرار دارد. - فاصله باغ دلگشا شیراز تا سعدیه چقدر است؟
با ۱۴ چند دقیقه پیادهروی از باغ دلگشا به مجموعه سعدیه میرسید. - هزینه ورودی باغ دلگشا چقدر است؟
هزینه ورودی باغ دلگشا شیراز برای ایرانیها (۱۴۰۴) حدود ۱۶ هزار تومان است.
